Company Logo

Filmy

Projekt PIONIER

PIONIER, czyli co w światłowodach piszczy

PIONIER, czyli co w światłowodach piszczy 

Rozmowa z dr inż. Robertem Suszyńskim, producentem Studia HD Platon Politechniki Koszalińskiej

 

Czym jest projekt PLATON? 

– PLATON jest elementem i następstwem pojawianie się dużo większego projektu – PIONIER. W 2001 roku rozpoczęła się budowa Konsorcjum PIONIER, czyli dużej ogólnopolskiej sieci optycznej. Budowa trwała do 2009 roku. Po jej stworzeniu okazało się, że mamy infrastrukturę wspaniałą, ale z niedostatkiem usług sieciowych. 

 

Od NASK do POL-34

 

Jakie środowiska powołały do życia PIONIERA?

– Środowiska naukowe. Konsorcjum zostało powołane przez dwadzieścia dwa ośrodki naukowo-akademickie. Wśród nich była Politechnika Koszalińska. Jednostkami wiodącymi w tym porozumieniu stały się największe ośrodki w Polsce. 

Do jakich celów miał służyć PIONIER?

– Rozwój internetu w Polsce został powierzony w 1991 r. Zespołowi Koordynacyjnemu Naukowej i Akademickiej Sieci Komputerowej przy Uniwersytecie Warszawskim, przekształconemu w 1993 r. przez Komitet Badań Naukowych (KBN) w jednostkę badawczo-rozwojową – Naukową i Akademicką Sieć Komputerową. KBN był to organ administracji rządowej odpowiedzialny za finansowanie rozwoju nauki w Polsce.

Czym w istocie zajmował się NASK?

– Zadaniem NASK było wdrożenie w Polsce najnowocześniejszych technologii związanych z dużymi sieciami komputerowymi. NASK otrzymał na swoje zadania, w tym zakupy inwestycyjne, uruchomienie usług i przeszkolenie kadry, pieniądze z budżetu państwa. NASK pewnie do dzisiaj zajmowałby się tym, do czego został wówczas powołany, gdyby nie przeniósł ciężaru zainteresowania na działalność komercyjną. 

NASK zaczął świadczyć usługi firmom komercyjnym?

– Tak, były to usługi telekomunikacyjne związane z sieciami komputerowymi. W związku z poszerzeniem profilu działania, NASK zaczął dyktować wygórowane ceny na świadczenie usług ośrodkom naukowo-akademickim. Nie da się ukryć, że ta praktyka nie spodobała się w środowiskach uczelni wyższych. NASK wyszedł z założenia, że może tę samą usługę sprzedawać na różnych rynkach. 

Czym zakończyło się podniesienie cen dla akademików?

– Wiele osób doszło do wniosku, że rezygnacja z usług NASK może przynieść obniżenie kosztów dostępu do sieci. Największe uczelnie w kraju, w ośrodkach takich jak: Poznań, Kraków, Gdańsk, Wrocław, Łódź, porozumiały się między sobą i utworzyły sieć POL-34.

 

Od POL-34 do PIONIERA

 

Od trzydziestu czterech ośrodków?

– Nie. Od przepustowości łącza, czyli trzydziestu czterech megabitów na sekundę. Takie były początki. 

Biorąc pod uwagę dynamiczny rozwój technologii była to cokolwiek ryzykowna nazwa.

– Owszem, bo pod koniec działalności ta sieć nazywała się już POL-622, a właściwie POL-34/622. 

POL34 stała się konkurentem NASK?

– W sposób naturalny. NASK korzystał z zasobów Telekomunikacji Polskiej. Nowa sieć powstała głównie na bazie światłowodów zakładów energetycznych (TEL-ENERGO S.A.). Spółka udostępniła swoje światłowody na zasadach komercyjnych. Uczelnie zdublowały strukturę sieci szkieletowej NASK, tworząc własną sieć ze swoich środków. Początkowo należały do niej największe ośrodki akademickie, w późniejszych latach dołączy uczelnie z mniejszych miejscowości. W końcu POL-34 objął całą Polskę i zdetronizował NASK. 

NASK został odsunięty od zarządzania ogólnopolską siecią naukowo-akademicką?

– Tak. Nadal utrzymuje swoją sieć szkieletową, lecz obecnie jest ona szczątkowo wykorzystywana przez ośrodki naukowo-akademickie. NASK pozostaje operatorem miejskiej sieci komputerowej w Warszawie – WARMAN i zajmuje się działalnością komercyjną na obszarze całego kraju. Gdy POL-34 okrzepł, największe ośrodki doszły do wniosku, że – w procesie redukcji kosztów i eliminacji pośredników – możemy zbudować sieć, która będzie własnością środowiska naukowego. W 2000 roku powstał plan uruchomienia większego projektu – sieci PIONIER. 

Koszty dzierżawy były wyższe od wydatków inwestycyjnych?

– Tak. Z obliczeń inwestycyjnych wynikało, że wydatki na budowę własnych światłowodów miały szansę zwrócić się w ciągu kilku lat. Własna sieć dawała możliwość rozwoju nauki. Własność infrastruktury informatycznej warunkuje niektóre przedsięwzięcia badawcze. Politechnika Koszalińska uczestniczyła we wszystkich tych przedsięwzięciach od 1995 roku. 

Jakiego rodzaju montaż finansowy umożliwił powołanie Konsorcjum PIONIER?

– Założenie przewidywało, że nie będzie jednostki, która – jak w przypadku NASK – otrzyma projekt do realizacji, lecz będzie on podzielony pomiędzy kilkoma ośrodkami wiodącymi. Pieniądze w całości pochodziły z budżetu państwa, zostały przekazane Konsorcjum PIONIER przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. 

Co ostatecznie stało się z projektem POL-34/622?

– W 2001 roku rozpoczęliśmy budowę sieci PIONIER, ale dopiero w 2003 roku zakończyliśmy działania sieci POL-622. Tego samego roku odbyło się przekazanie sieci PIONIER do eksploatacji z 16 MANami połączonymi własnymi światłowodami i pozostałymi jeszcze dzierżawionymi od innych operatorów. Powstało 2,6 tysiąca kilometrów linii światłowodowych. W 2009 r. osiągnięto docelową długość sieci – ponad 5,4 tysiąca km i podłączono wszystkie 21 MANów. W projekcie uczestniczą 22 ośrodki, w tym dwa w Warszawie.

 

Od PIONIERA do PLATONA

 

W jaki sposób Konsorcjum zabezpieczyło się przed powtórką sytuacji z NASK?

– PIONIER zakładał własność rozłożoną na wszystkie ośrodki uczestniczące. W 2003 roku w Kazimierzu Dolnym nad Wisłą – w imieniu jednostek wiodących – podpisaliśmy porozumieniu powołujące do życia Konsorcjum PIONIER. Wtedy zdecydowaliśmy, że jednostką wiodącą w projekcie będzie Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe. 

Kto został właścicielem sieci światłowodowej?

– To najistotniejsze: właścicielem światłowodów został operator, czyli PCSS z Poznania, natomiast wszystkich urządzeń w węzłach sieci, czyli w 21 lokalizacjach – poszczególne jednostki. 

Jak to jest w przypadku Politechniki Koszalińskiej?

– Podobnie jak w przypadku pozostałych członków Konsorcjum PIONIER. Uczelnia jest właścicielem fragmentu infrastruktury. Jeżeli Poznań chciałby zrobić taki ruch jak NASK, nie miałby urządzeń na światłowodach, które należą do Politechniki Koszalińskiej. Właścicielem całej infrastruktury jest Konsorcjum PIONIER. To sytuacja bezpieczna dla wszystkich. 

W którym momencie pojawił się PLATON?

– Sam PIONIER, w swoich założeniach, brał pod uwagę uruchomienie usług, ale do tego nie doszło. Mieliśmy sieć światłowodową i podstawowe usługi, natomiast wszyscy czuliśmy ich niedostatek. W ten sposób powstał PLATON – projekt uzupełniający rezultaty PIONIERA. PLATON oferuje pięć usług, w tym: usługi wideokonferencji, eduroam, usługi obliczeń kampusowych, powszechnej archiwizacji oraz usługę interaktywnej telewizji wysokiej rozdzielczości.

Dlaczego wcześniej w projekcie nie pojawił się tak szeroki pakiet usług dodatkowych?

– Tak przebiegał proces inwestycyjny. PIONIER wystartował w 2003 roku, ale budowa całej sieci światłowodowej potrwała do 2009 roku. Dopiero po zakończeniu prac mogliśmy pomyśleć o usługach, o powstaniu PLATONA. Budowa PIONIERA była niezwykle skomplikowanym przedsięwzięciem, również od strony prawnej. Jej realizacja wiązała się między innymi z pozyskaniem wielu ekspertyz, prawa drogi, wszystko to wymagało czasu. Zbudowaliśmy blisko sześć tysięcy kilometrów własnych linii światłowodowych! 

Samodzielnie?

– Samodzielnie nie byłoby to możliwe. W projekcie widniał zapis, że budowa sieci będzie prowadzone z partnerami komercyjnymi. Poszczególne połączenia światłowodowe mają odrębnych partnerów. Na przykład ring północny, obejmujący między innymi: Koszalin, Gdańsk, Szczecin, Gorzów Wielkopolski, aż pod Warszawę – do Sochaczewa budowaliśmy wspólnie z firmą HAVE. Wybudowane tory światłowodowe, czyli tak zwane rury wtórne, zostały podzielone – dwie należą do PIONIERA, dwie pozostałe – do naszego partnera. 

Wróćmy do pierwszego pytania: czym zatem jest PLATON?

– PIONIER jest porozumieniem 22 największych ośrodków naukowo-akademickich w Polsce, na podstawie którego zbudowano i eksploatowana jest ogólnopolska światłowodowa sieć szkieletowa. Natomiast PLATON jest projektem Konsorcjum PIONIER, który ma wyposażyć tą sieć w nowoczesne usługi na najwyższym poziomie technologicznym.

 

Od PLATONA do Studia HD Platon

 

Jak zostały podzielone kompetencje i zakresy odpowiedzialności liderów w samym PLATONIE?

– Liderem całości – jak wspomniałem – jest Poznań. Ale za poszczególne usługi, w kilku przypadkach, także inne ośrodki. Za wideokonferencje odpowiada Gdańsk, za eduroam – Toruń, za usługi obliczeń kampusowych – Częstochowa. Usługi powszechnej archiwizacji oraz interaktywnej telewizji wysokiej rozdzielczości – znowu Poznań. 

Czym w istocie jest usługa piąta PLATONA, czyli naukowa interaktywna telewizja HD?

– Pomysł usługi piątej powstał na bazie projektu iTVP, który – wspólnie z Telewizją Polską – PIONIER już zrealizował. Ta współpraca, dotycząca dużego przedsięwzięcia, z udziałem finansowym TVP, niestety urwała się w momencie, gdy telewizja zrezygnowała z rozwoju iTVP. Zmiany, którym nieustannie podlega TVP, poszukiwania oszczędności, doprowadziły do wygaśnięcia próby technologicznej iTVP. Szkoda, projekt dawał ogromne możliwości i poszerzał się stale krąg jego odbiorców. 

Czy w przypadki iTVP chodziło o to, żeby Telewizja Publiczna wreszcie w pełnym zakresie istniała w internecie?

– Dokładnie tak. Żeby na platformie iTVP znalazły się jej pełne zasoby, które obecnie są dla widzów niedostępne. Ale także chodziło nam o udostępnianie w formie płatnej nowości. Jeżeli ktoś nie zdążył obejrzeć filmu, programu, odcinka ulubionego serialu, na iTVP miał szansę to zrobić. 

Co ocalało z iTVP?

– Nakład pracy włożony w realizację iTVP nie został utracony. Projekt padł, ale rozwiązania przy nim wypracowany posłużyły do wsparcia merytorycznego konstrukcji usługi piątej. U podłoża tej usługi znalazło się założenia stworzenia dużej sieci telewizyjnych ośrodków akademickich przygotowujących wspólny program. Chodzi o budowę w 22 ośrodkach – profesjonalnych i nowoczesnych – studiów oraz odpowiadającej na ich potrzeby infrastruktury technicznej. Ma to umożliwić dystrybucję materiałów przygotowanych w tych ośrodkach i studiach – za pośrednictwem repozytorium, a także kanału online, niekoniecznie w czasie rzeczywistym. Nie da się ukryć, że usługa piąta jest w tym pakiecie najbardziej skomplikowana.  

Co to oznacza dla całego projektu?

– W Konsorcjum PIONIER zaangażowane są osoby o ogromnym doświadczeniu zawodowym, informatycznym, tymczasem telewizja to dla nas nowa dziedzina, która wymaga profesjonalistów innych specjalności. Dlatego we wszystkich ośrodków zostali zaproszenie do współpracy przy tworzeniu studiów i telewizji ludzie, którzy wiedzą, jakimi prawami rządzi się rynek usług telewizyjnych. Nie mam wątpliwości, że uruchomienie wspomnianej sieci ogólnopolskiej pozostaje już tylko kwestią czasu. 

Co w realizacji usługi piątej okazało się najtrudniejsze?

– Zbudowanie struktury organizacyjnej, a w drugiej kolejności – rozmaite prawne niuanse związane z realizacją usługi. Wciąż uczymy się i osiągamy coraz lepsze rezultaty. 

Rozmawiał: Piotr Pawłowski

Fot. Jakub Ruszkowski

 

Pięć usług PLATONA

Usługi eduroam Prosty i bezpieczny roaming osób ze środowiska nauki i szkolnictwa wyższego w Polsce poprzez uruchomienie we wszystkich sieciach MAN i centrach KDM wzorcowych bezpiecznych systemów dostępu do sieci bezprzewodowej.
Usługi kampusowe Zbudowane w oparciu o innowacyjną infrastrukturę obliczeniowo-usługową, o zasięgu ogólnokrajowym, dostarczającą aplikacji na żądanie, zdolną zapewnić szerokiemu gronu użytkowników ze środowisk akademickich i badawczych elastyczny, skalowalny dostęp do specyficznych aplikacji, zarówno w systemie MS Windows, jak i Linux, z uwzględnieniem potrzeb określonych grup zawodowych w tych środowiskach wraz z wdrożeniem systemu zintegrowanych usług zarządzania zasobami gridowymi.
Usługi powszechnej archiwizacji Udostępnienie w skali kraju funkcjonalności zdalnej archiwizacji i backupu danych jako wartości dodanej do ogólnopolskiej akademickiej sieci naukowej PIONIER. Usługa, zwiększająca ochronę danych w czasie rzeczywistym, jest jednym z elementów koniecznych do zwiększenia niezawodności funkcjonowania każdej jednostki, a skierowana została do środowiska akademickiego, w tym uczelni wyższych, jednostek badawczo-rozwojowych oraz szpitali zależnych od uniwersytetów oraz akademii medycznych.
Usługi naukowej interaktywnej telewizji HD Udostępnienie środowisku naukowemu krajowej platformy dystrybucji naukowej interaktywnej telewizji HD i świadczenie w sieci PIONIER usług opartych o treści cyfrowe o wysokiej rozdzielczości dla edukacji, popularyzacji nauki i telemedycyny.